dünya iqtisadiyyatı ciddi sınaqla üzləşə bilər
İlin əvvəlindən Amerika ilə İran arasında başlanan müharibədə müəyyən razılaşma əldə edildi. Nəticədə dünya bir qədər rahat nəfəs aldı, neft və qazın qiymətləri müəyyən qədər sabitləşdi.
Lakin bu gün həmin razılaşmadan əsər-əlamət yoxdur. Səssizlik və dinclik yerini raket və dron hücumlarına verib. İran ABŞ-ni sosial infrastrukturu və mülki obyektləri vurmaqda ittiham edir, qarşı tərəf isə bunu əldə olunan danışıqların pozulmasına cavab kimi qiymətləndirir.
Bunun fonunda dünyanın tanınan mütəxəssisləri qlobal iqtisadi böhranın yaxınlaşması barədə həyəcan təbili çalırlar. Amerika əvvəllər İranın neft infrastrukturuna zərbələr endirmirdi. İranın neft ixracına müəyyən qədər icazə verirdi ki, dünya bazarında enerji resurslarının qiymətində ciddi bahalaşma olmasın. Çünki neftin bahalaşması Amerikanın müttəfiqlərində narazılıq doğururdu. İndi vəziyyət fərqlidir. ABŞ İrana neft ixrac etmək imkanı vermək istəmir. Buna qarşılıq olaraq İran Hörmüz körfəzinin hətta Omman sahillərindən neft daşıyan gəmilərə hücum edir.
Görünən odur ki, bu müharibə uzun çəkəcək. Amerikanın tələbi ilə İraqla Suriya arasında Körfəz neftinin Aralıq dənizinə çıxarılması barədə müqavilə bağlanması bunu sübut edir. ABŞ və Körfəz ölkələri bu yolla İran təhdidlərindən yayınmaq istəyirlər. Digər tərəfdən, Səudiyyə Ərəbisrtanı ərazisindəki mövcud kəmərlə neftini Qırmızı dəniz vasitəsilə dünya bazarına çıxarır. Bu yerdə qeyd edək ki, İraqla Suriya arasında kəmərin çəkilməsi üçün bir neçə il vaxt lazımdır. Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dənizlə ixrac etdiyi neftin həcmi isə onun ixracının cüzi bir hissəsidir. Belə olan halda Hörmüz boğazının tam bağlanması qlobal böhranı dərinləşdirə bilər. Üstəlik, Hörmüz boğazı üzərindən təkcə neft daşınmır, bura həm də dünyanın digər yüklərinin daşındığı mühüm ticarət marşrutudur. O üzdən boğazdan yüklərin daşınması tam dayanarsa, dünyanın ticarət və təchizat zəncirində böyük qırılmalar baş verəcək ki, bu da qlobal iqtisadiyyatda əlavə problemlərin yaşanmasına səbəb olacaq.
Hazırda hər iki ölkə tərəfindən sərt bəyanatlar verilir. Vaşinqton mövcud razılaşmaya qayıtmasa, Tehrana daha böyük zərbələr endirəcəyi barədə xəbərdarlıq edib. ABŞ-nin İsrail və digər ölkələrə çox sayda havada yanacaq dolduran təyyarələrin gətirilməsini hərbi ekspertlər Vaşinqtonun daha şiddətli hücumlara hazırlığı kimi dəyərləndirirlər. İran tərəfi isə hərbi təcavüzə daha dağıdıcı cavab verəcəyini bildirir. Bir sözlə, dünya qarşıdakı günlərdə nə baş verəcəyini narahatlıqla izləyir.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
