İsrail-İran qarşıdurması: gərginlik səngimir

Kaya Kallas: "Yaxın Şərqdə vəziyyətin gərginləşməsi heç kimə sərfəli deyil"

Yaxın Şərqdə davam edən müharibənin doqquzuncu günü - iyunun 21-nə keçən gecə İsrail və İran yenidən qarşılıqlı zərbələr endiriblər. İranın "Fars" xəbər agentliyinin məlumatına görə, İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin zərbəsinin hədəfi İsfahandakı nüvə obyekti olub. 

Yerli hakimiyyət zərbənin dəf edildiyini, təhlükəli materialların sızmasının olmadığını bildirib. Qeyd olunub ki, ölkənin qərbindəki nəhəng ballistik raket anbar tunelinə hücum edilib. Hücum 15 döyüş təyyarəsi və 30-dan çox döyüş sursatı ilə həyata keçirilib. Başqa bir dalğada isə 50 qırıcı təyyarə 130-dan çox sursatdan istifadə etməklə İsfahana hücum edib və orada nüvə obyektindən əlavə, hava hücumundan müdafiə batareyaları, tunellər və ballistik raket obyektləri də hücuma məruz qalıb.

Bundan bir qədər əvvəl İsrail ordusu İranın İsrailə raket zərbələri endirdiyini bildirib. "Röyter" agentliyi  Təl-Əviv ərazisində partlayışlar barədə xəbər  yayıb. Beyt - Şeanda vurulan raketdən qəlpələrin düşməsi nəticəsində çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın baş verib.

İsrailin İranın Qum şəhərində mənzilə endirdiyi hava zərbəsi nəticəsində İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Fələstin bölməsinin rəhbəri Səid İzadi həlak olub. Bu barədə İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats məlumat verib. Onun dediyinə görə, İzadi 2023-cü il oktyabrın 7-də İsrailə genişmiqyaslı hücumdan əvvəl HƏMAS-ı maliyyələşdirib və silahlandırıb. Nazir Səid İzadinin öldürülməsini "İsrail kəşfiyyatı və Hərbi Hava Qüvvələri üçün böyük nailiyyət" adlandırıb. 

İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) SEPAH-ın "190-cı bölmə"sinin komandiri Behnam Şəhriyarini də öldürdüyünü bildirib. Məlumata görə, Şəhriyari iyunun 21-nə keçən gecə avtomobilini idarə edərkən İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin İranın qərbində endirdiyi zərbə nəticəsində öldürülüb. Həmçinin bildirib ki, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Hava Qüvvələrinin 2-ci PUA briqadasının komandiri Aminpur Cudaki iyunun 20-də endirilən zərbə nəticəsində həlak olub. IDF-nin məlumatına görə, iyunun 13-də SEPAH-ın PUA aviasiyası  komandiri Taher Pur öldürüldükdən sonra dron hücumlarına rəhbərliyi Cudaki öz üzərinə götürmüşdü.

İran dövlət televiziyasının məlumatına görə, Salariyə rayonunda yaşayış binasına endirilmiş zərbə nəticəsində 16 yaşlı yeniyetmə həlak olub, iki nəfər isə yaralanıb. Bundan əlavə, Ynet portalı "Mehr" xəbər agentliyinə istinadən bildirib ki, İranın nüvə alimi İsar Təbatəbai-Qəmşeh və onun həyat yoldaşı İsrailin pilotsuz təyyarəsinin Tehranda mənzilə endirdiyi zərbə nəticəsində həyatlarını itiriblər.

ABŞ münaqişənin həllində diplomatiyaya arxalanmağa davam edir. Tramp administrasiyası diplomatiya yolu ilə nəticələr əldə etməyə ümidlidir. Bunu Dövlət Departamentinin sözçüsü Temmy Brüs gündəlik mətbuat konfransında deyib. Avropa ölkələri ilə İran arasında aparılan danışıqlara münasibət bildirən Brüs onların effektivliyinə şübhə ilə yanaşaraq,  "məhsuldar olmayan" adlandırıb. Bununla belə, onun sözlərinə görə, ABŞ hökuməti "bütövlükdə diplomatik həllə nail olmaq üçün hər bir yeni cəhd və fürsəti alqışlayır". Brüs qeyd edib ki, ABŞ müttəfiqləri və tərəfdaşları ilə "bütün istiqamətlər üzrə işləyir", o cümlədən İran və İsrail arasındakı münaqişənin həlli üçün çalışır. "Bizim səylərimiz Prezidentin diplomatiyaya sadiqliyini və diplomatiyanın uğur qazanmağın yeganə yolu olduğuna inamını açıq şəkildə nümayiş etdirir", - deyə o, vurğulayıb.

İrana verilən ikihəftəlik müddətlə bağlı sualı cavablandıran Brüs bildirib ki, İran tərəfi ilə artıq görüşlər keçirilib və indi yekun qərarları Prezident Tramp verəcək. O, əlavə edib ki, "bu iki həftəni gözləmək böhrandan diplomatik çıxış yolu tapmaqda müsbət rol oynaya bilər". Brüs həmçinin Donald Trampın hələ də danışıqlara ümid etdiyini vurğulayıb, lakin xəbərdarlıq edib ki, əgər İran bu müddət ərzində ABŞ-nin maraqlarına və ya şəxsi heyətinə zərbə vurarsa, "nəticələr ağır olacaq".

Bu arada, "B-2" strateji stels bombardmançı təyyarələri ABŞ-nin Missuri ştatındakı bazasından havaya qalxıb. 8 yanacaqdoldurma təyyarəsi də  onlarla eyni istiqamətdə uçur. Bildirilir ki, "B-2" bombardmançıları İranın Fordodakı yaxşı mühafizə olunan nüvə obyektinə hücum üçün nəzərdə tutulan  təyyarələrdir.

Xəbər verildiyi kimi, cümə günü İran Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndə heyəti Cenevrədə Avropa ölkələrinin xarici işlər nazirləri ilə danışıqlar aparıb. Avropa tərəfi Tehranı dərhal ABŞ ilə dialoqu bərpa etməyə çağırıb və bunun regionda zorakılığın daha da artmasının qarşısını almaq üçün zəruri olduğunu vurğulayıb. Görüşdən sonra xarici işlər nazirləri - David Lemmi (Böyük Britaniya), Æan-Noel Barro (Fransa) və Yohan Vadeful (Almaniya) bildiriblər ki, İran "İsrailin zərbələrinin dayanmasını gözləmədən" danışıqlara başlamalıdır.

Avropa diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallasın dediyinə əsasən, İran və A3 ölkələri Cenevrədəki nüvə müzakirələrində görüşləri davam etdirmək barədə razılığa gəliblər: "Danışıqları davam etdirmək barədə razılığa gəldik, danışıqlar prosesini açıq saxlamaq çox vacibdir. Təkcə nüvə məsələsi deyil, həm də  daha geniş məsələlər müzakirə olunacaq". Diplomat qeyd edib ki, Yaxın Şərqdə vəziyyətin gərginləşməsi heç kimə sərfəli deyil.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi da öz növbəsində danışıqlara və diplomatiyaya hazır olduğunu təsdiqləyib, lakin şərt qoyub: "İsrailin hücumları dayandırılmalı, onlara görə məsuliyyət daşıyanlar məsuliyyətə cəlb edilməlidir". 

İranın "Tasnim" agentliyinin məlumatına görə, danışıqların birinci raundu qarşılıqlı hörmət və bütün tərəflərin fikirlərinin nəzərə alındığı ciddi bir atmosferdə keçib. Bu proses davam etdikcə, qaldırılan bəzi məsələlər diplomatiyaya yol açmaq üçün daha da aydınlaşa bilər. İranla nüvə danışıqlarının memarları olan A3 ölkələri və Avropa hələ də tarixi rol oynamağa və diplomatiyanı inkişaf etdirmək üçün daha bir fürsət əldə etməyə ümid edirlər. Danışıqlarda vurğulanıb ki, yalnız təcavüzü dayandırmaqla ədalətli prosesə əsaslanan diplomatiyaya yol açıla bilər. 

Rizvan CƏFƏROV,

"Azərbaycan"