Bu gün Beynəlxalq Qar Bəbiri Günüdür.
AZƏRTAC xəbər verir ki, 2013-cü ilin oktyabrında Bişkekdə keçirilən Qar bəbirinin qorunması üzrə Ümumdünya Forumu yeni bir bayramın – Beynəlxalq Qar Bəbiri Gününün əsasını qoyub. Həmin vaxtdan etibarən bu gün hər il oktyabrın 23-də qeyd olunur.
2024-cü ilin dekabrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası irbis kimi də tanınan qar bəbirinin dağ ekosistemlərinin mühüm tərkib hissəsi olduğunu nəzərə alaraq, oktyabrın 23-nü Beynəlxalq Qar Bəbiri Günü elan edən qətnamə qəbul edib. Qətnamədə dağ ekosistemlərinin dünya əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsinin su ehtiyatları və digər zəruri resurslar, eləcə də ekosistem xidmətləri ilə təmin olunmasında son dərəcə mühüm rol oynadığı vurğulanıb. Azərbaycan da daxil olmaqla, 61 ölkə sənədin həmmüəllifi olub. Bu ölkələr arasında Əfqanıstan, Hindistan, Qazaxıstan, Çin, Qırğızıstan, Pakistan, Rusiya, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan da yer alıb.
Qar bəbiri (Panthera uncia), yaxud qar leoparı, irbis adı ilə də tanınan pişiklər fəsiləsinə aid məməli heyvandır. Onun bədəni uzunsov, ayaqları isə nisbətən qısadır. Bədəninin uzunluğu 130 santimetrə, quyruğunun uzunluğu 90–100 santimetrə çatır, hündürlüyü isə cidov nahiyəsində 50–60 santimetr olur. Erkəklər dişilərdən daha iri olur. Erkəklərin çəkisi 45–55 kiloqram, dişilərin çəkisi isə 22–40 kiloqram arasında dəyişir. Qar bəbiri sıx tüklü dərisi və uzun, gur quyruğu ilə seçilir. Xəzinin rəngi tüstü çalarlı, qonur-boz olur və üzərində iri, tünd ləkələr yerləşir. Qışda isə xəzi bozumtul, demək olar ki, ağ rəng alır. Qar bəbirinin təbiətdə ömrü 20 ildən, qoruma altındakı yaşayış mühitində isə 28 ildən çox olmur.
Bu nadir heyvan sayının azlığı və nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşməsi səbəbindən Qırmızı kitaba daxil edilib. Qar bəbirinin ovlanması onun yaşadığı bütün ölkələrdə qadağandır. Növ həmçinin nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən vəhşi heyvanların və onların hissələrinin beynəlxalq ticarətini məhdudlaşdıran CITES Konvensiyasının I əlavəsinə daxil edilib.
Pişiklər fəsiləsinə aid olan bu iri yırtıcı məməli əsasən Mərkəzi Asiyanın yüksək dağlıq ərazilərində yaşayır. O, yüksək dağların alp və subalp qurşaqlarında, qayalıq sahələrdə, relyefi kəskin parçalanmış ərazilərdə və dırnaqlı heyvanların bol olduğu yerlərdə məskunlaşır. Qar bəbiri sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşıb. Onu nadir hallarda görmək mümkün olduğundan yerli sakinlər bu heyvanı çox vaxt “dağların ruhu” adlandırırlar.
Lakin qar bəbirinin özünəməxsus rəngi və qiymətli xəzi onu brakonyerlərin hədəfinə çevirib. Qanunsuz ovla məşğul olan şəxslər həmin vəhşi heyvanı əldə etmək üçün böyük risklərə gedirlər. Bundan başqa, Mərkəzi Asiya ölkələrində otlaq sahələrinin genişləndirilməsi, mal-qaranın yüksək dağlıq ərazilərdə otarılması və iqlim dəyişiklikləri qar bəbirinin təbii yaşayış mühitinin daralmasına səbəb olur.
Nadir heyvanın populyasiyasının sayı və vəziyyəti onun yaşadığı əraziləri əhatə edən ölkələrdə mütəmadi izlənilir. Qar bəbirinin son dərəcə ehtiyatlı heyvan olması səbəbindən bu məqsədlə fototələlərdən də istifadə edilir.
İrbisin sayının azalması və tamamilə məhv olmaq təhlükəsinin qarşısının alınması məsələlərini müzakirə etmək məqsədilə 2013-cü ilin oktyabrında Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə Qar bəbirinin qorunması üzrə Ümumdünya Forumu keçirilib. Tədbirdə nadir heyvanın yaşadığı 12 dövlətin – Əfqanıstan, Butan, Hindistan, Qazaxıstan, Çin, Qırğızıstan, Monqolustan, Nepal, Pakistan, Rusiya, Tacikistan və Özbəkistanın nümayəndələri iştirak ediblər.
Müzakirələrin nəticəsi olaraq, 2013-cü il oktyabrın 23-də nadir heyvanın qorunmasına dair proqram qəbul edilib və bu proqram Bəyannamə şəklində rəsmiləşdirilib. Məhz Bişkek Bəyannaməsinin qəbul edildiyi tarix Beynəlxalq Qar Bəbiri gününün qeyd olunması üçün seçilib.
Bu gün elmi və təhsil müəssisələrində qar bəbirinin həyatına həsr olunmuş fotosərgilər, seminarlar və sənədli film nümayişləri təşkil edilir. Fəallar isə sosial şəbəkələrdə maarifləndirici kampaniyalar keçirərək internet istifadəçilərinin qar bəbiri haqqında məlumatlılığını artırmağa, planetin nadir heyvan növlərinin qorunmasının əhəmiyyətinə diqqət çəkməyə çalışırlar.
