Bu gün baş verən geosiyasi hadisələr silahlı toqquşmalarla müşahidə edilir ki, bu da dünya iqtisadiyyatında böyük problemlər yaradıb. İqtisadiyyatın əsas seqmenti olan beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri demək olar ki, iflic vəziyyətinə düşüb. Rusiya ilə Ukrayna, İran ilə İsrail və ABŞ arasında davam edən müharibə Avropa ilə Asiyanın, Yaxın Şərqlə Avrasiya qitəsinin nəqliyyat əlaqəsini olduqca çətinləşdirib.
AZƏRTAC mövzu ilə bağlı məqaləni təqdim edir.
Prezident İlham Əliyevin hələ 15 il əvvəl təklif etdiyi, bu gün isə 2 qitə arasında mühüm nəqliyyat və tranzit funksiyasını yerinə yetirən Orta Dəhlizin nə qədər strateji xarakter daşıdığı bir daha görünür. Orta Dəhlizin müdrik və uzaqgörən layihə olduğu tam sübuta yetirilib. Rusiya ilə Ukrayna müharibəsi Çin və Orta Asiya respublikalarının Avropa ilə ticarət tranzitinin Azərbaycan ərazisindən keçməsinə səbəb olub ki, burada da Azərbaycan dövlətinin öncədən həyata keçirdiyi geniş nəqliyyat və infrastruktur layihələri önəmli rol oynayıb. Bu gün Pakistanın və Türkmənistanın İran ərazisindən Avropa ilə həyata keçirdikləri idxal-ixrac əməliyyatları demək olar, dayanıb. ABŞ-ın bombardmanları nəticəsində İranın nəqliyyat infrastrukturu ciddi zərər görüb, onun bərpasına illər və böyük həcmdə sərmayə lazım olacaq. Bu müddət ərzində isə hər iki ölkənin iqtisadiyyatında durğunluq yarana bilər. Lakin Orta Dəhliz ən optimal çıxış yoludur.
Dəhlizin fəaliyyətinin səmərəsi özünü göstərdikcə yükdaşımaların həcmi də artır və 2027-ci ilə kimi bu dəhlizlə 10 milyon ton yük daşınması nəzərdə tutulub. Bu günlərdə Qlobal Bakı Forumunda iştirak edən Belçikanın sabiq Baş naziri İv Löterm bildirdi ki, Orta Dəhliz dünya iqtisadiyyatını ağır böhrandan xilas edən nəqliyyat dəhlizini çevrilib. Dünya ticarətində nəqliyyat əhəmiyyətli rol oynayır. Avropadan Asiyaya və əks istiqamətə daşınan yüklərin Orta Dəhlizdən - Azərbaycan ərazisindən keçməsi ilə vaxt və nəqliyyat xərclərinə əsaslı şəkildə qənaət olunur. Sabiq Baş nazirin sözlərinə görə, məsələ təkcə vaxta və maliyyəyə qənaət etməkdə deyil, tranzit xəttinin mövcudluğundadır. Bu baxımdan Azərbaycan aparıcı dövlətə çevrilib. Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu olmasaydı, Orta Dəhlizin əhəmiyyətindən də danışmağa dəyməzdi. Lakin, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Transxəzər marşrutu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və başqa layihələr Azərbaycanı logistika mərkəzinə çevirib. Asiyadan Avropaya və əks istiqamətə daşınan yüklər məhz Azərbaycan ərazisindən keçir. İnşa olunan limanlar, terminallar, anbarlar və digər başqa infrastruktur obyektləri biznesin inkişafına və dövlətlərin iqtisadiyyatına töhfə verir.
Ticarət əməliyyatlarında inzibati islahatlar gözlənilir
Orta Dəhlizin tam potensialının reallaşdırılması üçün infrastrukturun gücləndirilməsi, inzibati islahatların aparılması və beynəlxalq əməkdaşlığın artırılması vacib amillərdir. Qlobal ticarət axınlarının optimallaşdırılması və tranzit marşrutlarının rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün atılacaq addımlar Orta Dəhlizin inkişafına əhəmiyyətli töhfə verəcək. Bu baxımdan Orta Dəhlizin keçdiyi ölkələrdə nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlı davam edən və planlaşdırılan layihələr marşrutun effektivliyini artırmaq məqsədi daşıyır. Onu da qeyd edək ki, Xəzər dənizində Türkmənistan-Azərbaycan bərə xəttinin yaradılması planlaşdırılır. 2030-cu il üçün müəyyən olunan hədəfə əsasən, bu xətt vasitəsilə daşınan yük həcmi 3 milyon ton olacaq. Bu addım Transxəzər nəqliyyatının sürətləndirilməsi və yük axınının optimallaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində yerləşən Batumi və Poti limanları Orta Dəhliz üzrə Avropaya çıxış nöqtələri kimi mühüm rola malikdir. Bu limanların yük emalı gücünün ikiqat artırılması Orta Dəhliz vasitəsilə daşınan yüklərin həcminin çoxalmasına və logistik proseslərin daha səmərəli təşkilinə imkan verəcək.
Orta Dəhliz üzərində yerləşən ölkələr arasında ticarət və nəqliyyat əməliyyatlarının sadələşdirilməsi məqsədilə inzibati islahatların həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu islahatlar marşrutun daha cəlbedici və rəqabətədavamlı olması üçün vacibdir. Sərhəd prosedurlarının sürətləndirilməsi məqsədilə “Vahid Tranzit Sənədi” sisteminin yaradılması planlaşdırılır. Bu sistemin tətbiqi nəticəsində gömrük prosedurlarının tamamlanma müddəti 24 saatdan 6 saata qədər azaldılacaq. Proseslərin avtomatlaşdırılması və rəqəmsallaşdırılması ticarət və logistika şirkətləri üçün əlavə vaxt və maliyyə qənaətini təmin edəcək.
Bir sözlə, Orta Dəhliz təkcə ticarət marşrutu deyil, həm də Avrasiyada iqtisadi inteqrasiyanın əsas vasitəsidir. Azərbaycanın infrastruktur layihələri və coğrafi mövqeyi ölkəni regional logistikanın mərkəzinə çevirməklə yanaşı, uzunmüddətli iqtisadi artım üçün imkanlar yaradır. İnfrastruktur çatışmazlıqlarının aradan qaldırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bu marşrut dünya ticarətinin əsas arteriyasına çevrilə bilər.
Beləliklə, perspektivdə Orta Dəhlizin Avrasiya üçün daha da əhəmiyyətli olacağını görəcəyik. Bu gün isə dünyada baş verən müharibələri müşahidə edərək deyə bilərik ki, Orta Dəhliz yalnız iqtisadi deyil, həmçinin siyasi xarakter daşıyan nəqliyyat yoludur.
