Buğda, bitki yağları, ət bahalaşıb, süd və süd məhsulları ucuzlaşıb
Dünyada baş verən siyasi-hərbi qarşıdurmalar, regional münaqişələr, ölkələrin bir-birilərinə tətbiq etdikləri iqtisadi sanksiyalar qlobal iqtisadiyyata təsirsiz ötüşmür. İnvestisiya qoyuluşunun azalması, maliyyə resurslarının iqtisadiyyata cəlb edilməsi prosesindəki boşluqlar istehsal və təchizat zəncirini yaman günə qoyur.
Qlobal səviyyədə baş verən bu neqativ proseslər ərzaq qiymətlərinin bahalaşmasına da səbəb olur. Qiymət artımı isə təkcə iqtisadi-sosial yox, həm də birbaşa siyasi məsələdir. Xüsusən də bu tendensiya ildən-ilə güclənirsə.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) ərzaq qiymətləri üzrə son illər üzrə təqdim etdiyi rəqəmlərə nəzər salaq. FAO-nun fevral ayı üçün açıqladığı Ərzaq Qiymətləri İndeksi orta hesabla 125,3 bənd olub ki, bu da yanvar ayı ilə müqayisədə 0,9 faiz və ya 1,1 bənd çoxdur. Təşkilatın məlumatına görə, ötən ay ət və bitki yağlarının bahalaşması faizi süd məhsulları və şəkərdəki qiymət azalması faizini üstələyib. Nəticədə indeks ardıcıl 5 aylıq enişdən sonra ilk dəfə yüksəlib. Bununla belə, mövcud göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,3 bənd - 1 faiz, 2022-ci ilin martında çatdığı pik nöqtədən isə 34,9 bənd - 21,8 faiz aşağıdır.
Ötən ay Taxıl Qiymətləri İndeksi 1,1 bənd (1,1 faiz) artaraq 108,6 bəndə yüksəlib. Artımda dünya buğda qiymətlərinin 1,8 faiz bahalaşması mühüm rol oynayıb ki, buna da ilk növbədə Avropa və ABŞ-dəki əlverişsiz hava şəraiti, Rusiyadakı logistik fasilələr və Qara dəniz regionundakı gərginlik təsir göstərib. Eyni zamanda arpa kotirovkaları Çinin Avstraliya tədarükündə olan hesabına möhkəmlənib. FAO-nun bütün düyü növləri üzrə qiymət indeksi isə Basmati və Yaponiya sortlarına olan davamlı tələbin dəstəyilə 0,4 faiz artıb.
Bitki yağı sektorunda daha kəskin artım müşahidə olunub. FAO Bitki Yağı Qiymətləri İndeksi aylıq 3,3 faiz (5,6 bənd) artaraq 2022-ci ilin iyunundan bəri ən yüksək səviyyəyə (174,2 bənd) çatıb. Artım palma, soya və raps yağlarının bahalaşması hesabına baş verib ki, bu da günəbaxan yağı kotirovkalarındakı azalmanı kompensasiya edib. Palma yağı istehsalın mövsümi azalması, soya yağı isə ABŞ-nin bioyanacaq siyasəti ilə bağlı gözləntilər fonunda bahalaşıb. Raps yağı Kanada tədarükünə olan güclü tələblə yüksəlsə də, günəbaxan yağı artan ixrac tədarükü hesabına mülayim şəkildə ucuzlaşıb.
FAO Ət Qiymətləri indeksi fevralda 0,8 faiz (1 bənd) artaraq 126,2 bənd olub. Bu sahədə ən diqqətçəkən məqam qoyun əti qiymətlərinin Okeaniyadan məhdud ixrac səbəbindən yeni rekord həddə çatmasıdır. Mal əti kotirovkaları Çin və ABŞ-nin güclü satınalma marağı ilə dəstəklənib, donuz və quş əti qiymətlərində isə təklif bolluğu fonunda cüzi artım qeyd edilib.
Əks istiqamətdə isə süd məhsulları və şəkər qiymətləri ucuzlaşmağa davam edib. FAO Süd Məhsulları İndeksi yanvarla müqayisədə 1,2 faiz (1,4 bənd) azalaraq 119,3 bənd təşkil edib ki, bu da bir il əvvəlki səviyyədən 28,4 bənd (19,2 faiz) aşağı deməkdir. Azalma əsasən Avropa İttifaqında süd tədarükünün artması və pendir qiymətlərinin düşməsi ilə bağlıdır.
FAO Şəkər Qiymətləri İndeksi fevralda orta hesabla 86,2 bənd təşkil edib və bu, yanvar ayı ilə müqayisədə 4,1 faiz (3,7 bənd), bir il əvvəllə müqayisədə isə 27,3 faiz (32,4 bənd) aşağıdır. Bu, ardıcıl ikinci aylıq eniş və 2020-ci ilin oktyabrından bəri ən aşağı səviyyədir.
Qlobal tədarükün bol olacağı gözləntiləri və ABŞ-də rekord istehsal proqnozu Hindistan və Braziliyadakı istehsal azalmalarından qaynaqlanan qiymət artımı təzyiqini tamamilə kompensasiya edib.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
jpg_1775472819.jpg)
